Maak maatskaplike welsyn weer goed

 Maak maatskaplike welsyn weer goed

Philasande Shongwe

Die welsynstelsel en ander soorte regeringsprogramme betaal mense om te misluk. As hulle misluk, ontvang hulle die geld; as hulle slaag, selfs tot ’n marginale mate, word die geld weggeneem.

Thomas Sowell

Sommige idees is gevaarlik omdat dit aantoonbaar verkeerd is, maar die idees wat gedeeltelik korrek is, is nog meer gevaarlik. Dit is die aard van maatskaplike welsynsprogramme in Suid-Afrika. Sedert 1994 is dit ’n jarelange stapelvoering vir politieke voornemens om te probeer ingryp namens diegene wat dit nie self kan doen nie.

Programme vir maatskaplike welsyn het dienooreenkomstig toegeneem in gewildheid en toon dus geen tekens dat dit sal verlangsaam nie. Onlangse statistieke soos aangebied deur die Minister van Maatskaplike Ontwikkeling, Lindiwe Zulu, dui aan dat die aantal ontvangers van maatskaplike toelaes gegroei het van slegs 3 864 463 (9% van die bevolking) in die jaar 2000 na 18 290 592 (31% van die bevolking) in 2020. Dit maak Suid-Afrika die grootste welsynstaat in die ontwikkelende wêreld (soos deur die Wêreldbank omskryf), met meer mense wat van welsyn afhanklik is as wat in diens geneem is. Klaarblyklik het iets verskriklik skeefgeloop!

Dit is duidelik dat daar al vir ’n hele ruk ’n behoefte is aan minimum sekuriteit vir diegene wat nie genoeg in die markplek kan verdien nie. Dit hoef egter nie die vrye spel van vraag en aanbod te bemoeilik nie. Hoewel sosiale veiligheidsnette vir die oorlewing van die armes onder ons is, gee die mate waarin dit die meganismes van die mark verdraai en individue se kreatiewe potensiaal en strewe na selfonderhoud demp ’n rede vir kommernis. Mislukking in hierdie gebied lewer die soort aaklige gevolge – al is dit nie die bedoeling nie – van ’n regering wat, in die naam van “sosiale geregtigheid”, miljoene van sy eie mense opsy gesit het. Die besetting van openbare ampte vir die doeleindes van persoonlike gewin wat onder andere tot vertraagde dienslewering lei, dui reeds op ’n verlate gesindheid.

Waar ’n suksesvolle maatskaplike welsynsprogram voorskryf dat daar toenemend minder afhanklikes moet wees, het ons geleidelik meer gehad. Die koste van die instandhouding van ’n suksesvolle welsynstelsel moet logies met die verloop van tyd verminder in stede van styg, hoewel die laasgenoemde die geval in Suid-Afrika was. Volgens ’n verslag van die Overseas Development Institute wat in 2006 gepubliseer is, het die uitgawes vir maatskaplike toelaes in 2001 ongeveer R18 miljard beloop, wat 2% van die destydse BBP in die provinsie saamgestel het. 18 jaar later het hierdie syfer met meer as tien vermenigvuldig en R193,4 miljard bereik, wat 4% van die BBP volgens ’n UNICEF-begroting vir maatskaplike ontwikkeling in 2019 uitgemaak het. Hierdie syfers weerlê dus die teenargument wat poog om hierdie uitbreiding van sosiale uitgawes op ’n groeiende bevolking te blameer.

Dit is voor die hand liggend dat hierdie uitbreiding onhoudbaar is en tensy ons dit wil sien ontplof, moet ons dringend ’n ander plan van aksie neem. Eerstens, hoewel dit duidelik is dat die huidige maatskaplike welsynstelsel self ’n tikkende tydbom is, is die gelyktydige erkenning dat dit ook maar net ’n simptoom van ’n veel groter probleem is, net so duidelik en moontlik belangriker. Die mislukking van ons ekonomie om die bevolking voldoende op te voed en werk te gee, is die draad wat die meeste van ons tekortkominge onderlê. Proporsioneel moet die stabiliteit van die Rand (wat in die tweede helfte van 2020 deur die Big Mac-indeks as die wêreld se mees ondergewaardeerde geldeenheid aangewys is), die gesondheid van ons ekonomie en die verbetering van die gehalte en toeganklikheid van ons onderwysstelsel versnel word.

Dit is natuurlik baie makliker gesê as gedaan. Om nie te noukeurig met die besonderhede te wees nie, moet die onafhanklikheid van die reserwebank teen politieke druk beskerm word, wat slegs die verdere destabilisering van ons geldeenheid tot gevolg sal hê. Daarbenewens moet beleid wat mededinging in skole aanmoedig gewildheid geniet, aangesien dit die beste kanse bied om die toeganklikheid en kwaliteit van ons skole te verbeter terwyl die koste gelyktydig verlaag word.

Tweedens bly Suid-Afrika berug vir die bevordering van ’n onwerkbare sake-omgewing vir klein ondernemings. Volgens ’n joernaal wat in 2019 deur EVA Financial Solutions gepubliseer is, misluk 50% van klein ondernemings binne die eerste 24 maande van hul bekendstelling, terwyl tussen 70% en 80% binne 5 jaar misluk. Die oorheersende gevolge wat dit op die ekonomie het, bykomend tot die statistieke oor werkloosheid, is te verwoestend om nie ernstig op te neem nie. Hulpbronne moet daarop gerig wees om klein ondernemings te help om te oorleef, en hoewel dit plaasvind, moet die las van die rompslomp wat dit vir nuwe entrepreneurs moeilik maak om die mark te betree, geleidelik verlaag word.

Laastens moet die opknapping van ons welsynstelsel geprioritiseer word. Alternatiewe moet aangebied word. Alhoewel dit aanloklik is om ons huidige stelsel met ’n onberispelike stelsel te vervang, is dit belangrik om realisties te bly en te besef dat dit ’n baie ingewikkelde probleem wat ons moet konfronteer. Gevolglik sal die alternatiewe waarskynlik nie perfek wees nie, maar steeds goed genoeg. Ons vereis net dat dit beter is as wat ons tans het – selfs tot ’n marginale mate. Marginale verbeterings wat met die verloop van tyd saamgestel word, lei tot beduidende winste. Ons moet toesien dat ons diegene bystaan wat hulp benodig sonder om hulle aan te spoor om werkloos te bly. Vir iemand met welsyn beteken dit dat hulle die voordele verloor as hulle ’n werk kry wat marginaal meer betaal as die drempel wat in die Staatskoerante voorgeskryf word. Vir baie Suid-Afrikaners is dit ’n risiko wat eenvoudig nie die moeite werd is om te neem nie, veral as dit gemiddeld drie maande neem voordat nuwe aansoeke deur SASSA verwerk word.

Die volgende woorde van Thomas Sowell, ’n ekonoom, sosiale teoretikus en senior genoot aan die Hoover-instelling, spreek die waarheid: “die welsynstelsel en ander soorte regeringsprogramme betaal mense om te misluk. As hulle misluk, ontvang hulle die geld; as hulle slaag, selfs tot ’n marginale mate, word die geld weggeneem”.

Om hierdie penarie te hanteer, is daar verskeie ekonomiese hipoteses gestel. Een van hierdie hipoteses staan bekend as ’n “negatiewe inkomstebelasting”. Volgens hierdie model het mense wat minder as ’n voorafbepaalde bedrag in die markplek verdien die reg om ’n vaste inkomste te ontvang, wat slegs verhoog word om teen inflasie te verskans. Hierdie keer, hoe meer geld hulle verdien, hoe meer belastingvoordele kry hulle, wat die beweeglikheid na ’n inkomste aanspoor. In plaas daarvan om hierdie inkomste onmiddellik te verloor as hulle meer as die drempel verdien, ontvang hulle steeds belastingvoordele, hierdie keer teen ’n stadiger koers. Dan word ’n ander inkomstedrempel bepaal, waar die inkomstevoordele en belastingvoordele later wegval, en die individue word weer in die progressiewe inkomstebelastingstelsel geplaas.

Dit is nie ’n ideale plaasvervanger nie, maar dit behels die uitwerking van die magdom soorte maatskaplike toelaes. Boonop sal hierdie model die negatiewe terugvoerkringloop van afhanklikheid, wat grotendeels deur die kinderafhanklikheidstoelaag toegelaat word, uitskakel, wat moeders in staat stel om toenemend meer te verdien met elke kind waaraan hulle geboorte skenk tot en met die sesde kind. ’n Negatiewe inkomstebelasting behaal ook (soos reeds genoem) die effek van die positiewe ontmoediging van werkloosheid deur die beloning van werk en die opwaartse beweeglikheid van inkomste.

Natuurlik sal ’n beleidsverandering van hierdie aard nie die gewenste veranderinge bereik as dit in isolasie geneem word nie. Dit is slegs in samewerking met die voorgestelde veranderinge dat ons verbeteringe en ’n werklik bemagtigde bevolking sal begin sien.

This image has an empty alt attribute; its file name is image-25.png
Philasande Shongwe is finansiële bestuurder en Nocturnal Unwrap potgooi-gasheer by Nova Mentis.

Philasande Shongwe

Philasande Shongwe is financial manager and Nocturnal Unwrap Podcast host at Nova Mentis.